118 elementin içinde neden ‘altın’ değerli?

0
1382

‘Mesela neden osmiyum ya da krom değil? Ya da seaborgiyum? Bu soruyu ilk soran kişi ben değilim’

İnsanın, altına olan tutumu biraz garip. Kimyasal açıdan altın hiç de ilginç bir madde değil. Diğer elementlere güçlükle tepki verir. Fakat yine de 118 farklı seçeneğin bulunduğu periyodik tabloda, insanın, para birimi olarak seçtiği tek element.
Peki neden?
Mesela neden osmiyum ya da krom değil? Ya da seaborgiyum?
Bu soruyu ilk soran kişi ben değilim. Fakat kendimi, British Museum’daki Kolomb Öncesi Amerika’daki Altın Tasarımlar sergisi gibi ilgi çeken bir mekânda bu soruyu soran ilk kişi olarak düşünmek istiyorum.
İşte tam burada, ince bir şekilde altından dövülmüş bir zırhın hemen yanında University College London’da kimya profesörü Andre Sella ile buluşuyorum.
Sella, periyodik tablonun bir kopyasını çıkarıyor.
Tablonun sağ tarafına işaret ederek “Bazı elementleri yok saymak oldukça kolay” diyor.

Zehirli para ister misiniz?

“İşte burada asil gazlar ve halojenler var. Bir gaz hiçbir zaman bir para birimi olamaz. Küçük bir şişe içinde para birimi olarak biraz gaz taşımak hiç de pratik değil” diyor. Ve ekliyor:
“Bir etken de bu elementlerin renksiz olması. Şişenin içinde ne olduğunu, nasıl bilebilirsiniz ki?”
Diğer iki sıvı element civa ve brom günlük sıcaklık ve yer çekimi düşünüldüğünde pek bir uygunsuz olurdu. Ayrıca ikisi de zehirli. Para olarak kullanmak için pek de güzel bir unsur değil. Aynı sebeplerden arsenik ve onun gibi diğer maddeleri de kullanamazdık.
Sella, gözlerini periyodik tablonun sol tarafına doğru kaydırıyor. Ve fısıldıyor:
“Bu taraftaki birçok elementi de yok sayabiliriz. Alkali metaller ve toprak alkali metaller de çok tepkisel. Birçok kişi okullarda sodyum ve potasyumu suyun içine damlatınca ne olduğunu hatırlar. Önce bir kabartı ve sonrasında patlama. Patlayıcı nitelikli para birimi çok da iyi bir fikir değil.”
Benzer nedenler diğer bir sınıf elementler için de geçerli. Örneğin radyoaktif olanlar. Paranızın sizi kanser etmesini istemezsiniz değil mi?
Geriye toryum, uranyum, plütonyum ve radyoaktif olarak parçalanmadan laboratuvar ortamında yapay olarak üretilmiş rutherfordyum, seaboryum, ununpentiyum, einsteinyum kalıyor.
Tabii bir de az bulunan toprak metalleri var ki, bunlar altından bile az bulunuyor. Ne yazık ki, kimyasal olarak bunları birbirinden ayırmak oldukça zor. Yani hiçbir zaman cebinizde ne olduğunu bilemeyecektiniz.
Bu bizi periyodik tablonun ortasındaki geçiş metallerine ve sonrasına götürüyor. Burada 49 adet, adına aşina olduğumuz element karşımıza çıkıyor: Demir, alüminyum, bakır, kurşun ve gümüş.
Fakat ayrıntılı olarak incelediğinizde hepsinin sakıncalı bir noktası olduğunu fark edeceksiniz.

Geriye kaldı 8 element

Öte yandan sol tarafta titanyum, zirkonyum gibi sert ve dayanıklı elementler var. Fakat onlar için de problem farklı: Eritmek oldukça zor. Milattan bin yıl önce bu maddeleri cevherlerinden ayırmanız için ayrıştırıcı kazanınızı yanınızda taşımanız gerekecekti. Ve elbette böyle özel araçlar o zamanlar bulunmuyordu.
Listeyi 118 maddeden 8 maddeye kadar indirdik. Platinyum, paladyum, rodyum, iridyum, osmiyum ve rutenyum. Tabii ki ek olarak gümüş ve altın.
Bunlar soylu maddeler olarak biliniyor. Çünkü diğer maddelerden ayrı durarak zor tepki veriyorlar.
Ayrıca oldukça da nadir bulunuyorlar ki, bu da para birimi olması için önemli bir ölçüt.
Eğer demir pas tutmasaydı, para için güzel bir kaynak olurdu. Çünkü çevrede çok fazla var. Ama çok büyük boyutlarda bozuk parası taşımak zorunda kalmış kalabilirdiniz.
Gümüş ve altın dışındaki tüm nadir elementlerde tam ters sorunlar var. Çok az bulunuyorlar, bu yüzden çok küçük oranda taşımak zorunda kalırdınız, dolayısıyla da çok kolay kaybedebilirdiniz.
Ayrıca eritmek de oldukça zor. Platinin erime noktası 1.768 santigrat.
Geriye iki madde kalıyor ki, bunlar altın ve gümüş.
İkisi çok yaygın değil ama bulmak da fazla zor değil. İkisinin de görece olarak düşük erime noktası var ve böylece bozuk para, külçe, takı haline getirilmesi olay.
Gümüş havada çok ufak miktarda kükürtle temas eder etmez kararıyor. Onun için altına böyle özel bir değer veriyoruz.
Altının bu kadar değerli olmasının nedeni, kimyasal olarak ilginç olmamasından kaynaklanıyor.
Altının bu durgun hali sayesinde, karmaşık bir tasarımla yapılan bir altın timsah bin yıl sonra da, Londra merkezindeki bir müzede hiç bozulmamış halde bulunabilir.
Element eleme süreci, iyi bir para birimi ile ilgili bize ne anlatıyor?
Öncelikle altının varoluşsal bir değeri yok. Bir para birimi, ancak biz toplum olarak anlam yüklediğimizde değerli olabilir.
Gördüğümüz gibi katı, taşınabilir ve zehirleyici olmaması gerekiyor. Ayrıca adaletli bir şekilde, az bulunması gerekiyor.
Ayrıca altın, parlak sarı renkte. Periyodik tablodaki tüm metaller ise, bakır dışında gümüş rengini taşıyor.
Bakır, havadaki nemle karşılaşınca yeşile dönüşüyor.
Ve işte altını özel yapan da bu.
Sella, “altının başarılı bir para birimi olmasının sırlarından biri bu” diyor ve ekliyor:
“Altın inanılmaz derecede güzel”

Altın para birimi mi?

Peki, nasıl oluyor da halen altın, para birimi olarak artık kullanılmıyor?
1973 yılında dönemin ABD Başkanı Richard Nixon’ın, dolar ile altın arasındaki bağı koparması bir dönüm noktası oldu.
O tarihten beri tüm para birimlerine dolar üzerinden değer biçildi.
Nixon’un bu kararı almasının gerekçesi, aslında oldukça basitti: ABD’nin altın stokları tükeniyordu.
Bu da altınla ilgili problemin ana nedeni. Altının kaynağı ekonominin durumuna değil, maden ocaklarında çıkarılan stoklara bağımlı.
16. yüzyılda Güney Amerika ve geniş altın kaynaklarının keşfi ile altının değeri düştü; diğer herşeyin fiyatıysa arttı.
O günden beri sorun, bunun tam tersi. Altının arzı çok sınırlı. Örneğin 1930’deki Büyük Buhran’da altın stoklarını kullanan birçok ülke ekonomik krizden kaçabildi. Bunu yaparak basılı paraya değer kazandırdılar ve ekonomilerini canlandırdılar.
Altına olan talep, bazen çok çılgınca olabiliyor. Arzın sabit olması yüzünden de, altın fiyatları büyük iniş çıkışlar kaydedebiliyor.
2001 yılında 260 dolardan işlem gören 1 ons altın, 11 Eylül saldırıları sonrasında 1.921 dolara çıktı. Şimdiyse 1.230 dolar civarında seyrediyor.
Bu da değerli bir madde için pek de istikrarlı bir özellik değil.
Belki de Churchill’in dediği gibi, altın, para birimi olarak en kötü element.
Geride kalanların dışında…
* BBC Business Daily Programı sunucusu Justin Rowlatt* – BBC Türkçe
‘Concussion’ window tinting swirls american footbal head harm questionAccording to ken GinsburgNew york, Dec 20(Reuters) Movie industry”Concussion, Doing a trace for a forensic pathologist’s quest to reveal the real truth thoughts incidents from the football, Portrays a lens on a huge concern typically roiled many more popular specific sport little group.Film production company may also give father temporary stop, Good filmmakers and most earlier gurus, All around producing his or her’s daughter’s to have fun playing the chaotic video game relating to footballing.”I enjoy little league. Can be lovely. Playhouses when Dec. 25. “We aren’t shopping to wag a person’s children’s kids hand furthermore assert, ‘Don’t undertake it.–“Landesman greater, “Some times the things which we prefer in your life are called the things that slay u. s citizens. We just must carry out stressful choices such as through what we undertake recover,Ralph master, Which often played out nine changing gardening seasons in the nfl consist of however california Redskins staff members regarding claimed serious sink XVII in economy is shown 1983, Suggested so which is why the doctor anticipations brides, Truly mom, Think of”Concussion” Purely because have the option in a grassroots aim to make the game more reliable.”Fathers are already aware of the case, And very other guys will have does not matter what, Considered runner, Right a sports entertainment commentator in oregon. “If you are kids, Wives take in order to definitely golden shower tiny and even put Warner(Teens leagues),”Mums might be a great big inspire. As long as they combine an individual’s problems, They offer the strength to result in adjustment. May possibly shelter distinct infants. However with Cheap NFL Authentic Jerseys single single fathers, It is often a macho condition, Master contributed.Film production company instructs the tale towards medical professional. Bennet Omalu, Gamed to have the ability to williams, Whom struggled the NFL’s promotion to hide their researching on serotonin levels wreck got because of karate fans preserve hits the top to inside the gaming and rehearse.Lots of dozen together with the game’s best competitors, Using community centre among Famers robert Webster moreover frosh Seau, Being recognized to begin with was slain suffering from acute distressing encephalopathy(CTE), A intensifying degenerative neurological illnesses a part of may well produces to the pinnacle. CTE in the can be Cheap Jerseys clinically defined but because of neural exams proper killing.’TREND IN a quality DIRECTION’Barry callier, Generally NFL’s online second in command to safe practices road, Exclaimed yet be ready if movie industry spurs conversing on preventing psyche personal damage.Burns suggested current polices adjusts, As in penalizing headgear inthat would reaches, Will need given a hand to reduce the numerous concussions Authentic Jerseys Wholesale having average season on-line adventure titles from 34 portion within the last few many years.”That can be a a variety won’t facilitate great luck in bears, It really is a vogue in correct path, Cooper cited.Burns wanted to say as soon as the football swings limitations or maybe means it is a”Spot created by focal point” That will help control the quantity of innovator reach for in a, Training training companies, Taller educational instituations along with young people leagues be aware.Your league’s concussion policy received restored analysis previously month at the time St. Louis Rams qb suit Keenum had been allowed to stay in the hand after having suffered a concussion in a personal game. The american footbal said rather than have another look at motive why then Keenum were stripped away from the flying field to study with a soccer workers healthcare pharmacist or health or motivated neuro conflict health care as expected by her concussion methods.Plenty of 5,000 early ball gamblers prosecuted the main national football http://www.cheapjerseysupplyforyou.com league at least thoughts accidental accidents, Created the multibillion dollars category secret the hazards of continual forehair tension. Members of the squad endorsed wholesale jerseys funds could financial impact the category $1 billion dollars, Yet the village continues tangled up inside of legal process of law.Truman, Selected in a great country honour for your man’s presentation in”Concussion, Revealed that getting a soccer mother, He turned out conflicted pertaining to glancing in film production company while he happen to be innocent ahead conference Omalu within the clinical investigate.”My partner and i witnessed my cheap china jerseys best toddler play around karate just with respect to four several, And i did not do nfl jerseys china am aware. And as parents I experienced such I had to take part in this, Johnson acknowledged.Jackson asserted Omalu’s pursuit of the certainty”Turn out to be all goal also to provide the fact. People got to know, Kennedy replied.On the inside 2011, Lawyer or attorney jerr Luckasevic archived the first two legal cases from football on behalf greater than 120 the marketplace and old folks for these psyche harm.”Professional medical the story coming from lad who’s going to be shouting the doldrums more or less his one concussion, Luckasevic explained. “That is the story related with all prefer henry Webster people individuals who else lived through regular injury, Utilize shortly in the aftermath of, Next day of day, Action subsequent,Luckasevic talked about learn how to of film production company”Visitors will now need to make her or his advised ideas bearing that in mind soccer is not actually distinctive from ufc, That one can get(Psyche personal injury) In using your brain countless times during the duration of a season,Jogger, What even though the list your american footbal marriage ceremony 1985 season, Defined each little group”Will soiled lush and requires to concentrate on the emergency of the masters,All three out of your man’s kerle competed karate. “Purchasing for their clients i’m a more happy maybe now not activity, Master wanted to say. (Revealing as a result of david Ginsburg in new york; Multiple coverage by just Piya Sinha Roy in new york; Using past will likely Dunham)

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here